در بررسي اوليه حوزه طرح به چند عنصر تاريخي برخورد مي کنيم که سرقبر آقا ، بازارچه
و ميدان امينالسلطان از اين دسته اند .
ميدان امينالسلطان : . بازار و ميدان امين السلطان
از تاسيسات ابراهيم خان امين السلطان پدر ميرزاعلي اصغرخان اتابك اعظم نزديك دروازه
قديم حضرت عبدالعظيم ساخته شدهاست و زماني يکي ازاصليترين وروديهاي بازار تهران
به شمار ميآمدهاست .اين ميدان بزرگ مخصوص بارانداز بارهاي علافي و ميوه و سبزي و
سيفي جات بود .با احداث خيابان مولوي و سيروس و امتداد آن ازطريق خيابان صاحب جمع
به سمت جنوب، تا حد زيادي ارتباط ارگانيك خود را با بازار از دستداده، ولي به لحاظ
شكل كالبدي و نوع فعاليتهاي مستقر در پيرامون آن كه در تداوم فعاليتهاي واقع در
بازار هستند و بخشي ازفضاهاي سرويس دهنده به بازار را در پيرامون خود مستقر دارد ،
به عنوان مكان شاخص وواجد ارزش در اين بخش از منطقه فعاليت ميكند. تداخل حركتهاي
پياده ، سواره وباراندازي در اين مكان حوزه اي خاص را شكل داده كه در تركيب با
بازارچه سرپوشيده امينالسلطان محوطه اي واجد ارزشهاي اجتماعي و فرهنگي را بوجود
آورده كه پذيراي گروههاي جمعيتي خاص و با منظورهاي گوناگون در اين مكان است .
در حال حاضر وضعيت کالبدي اين مجموعه دستخوش تغييرات
فراواني شده است .
ميدان امينالسلطان همان طور که گفته شد از لحاظ ساختاري کاملاً از بين رفته و
فضايي که به اين نام شناخته مي شود عاري از هرگونه ويژگي کالبدي مثبت است و پيشينه
اي از قديم در آن ديده نمي شود .
قبرستان سر قبر آقا در پايين ميدان امين السلطان تابع محله چال ميدان بودهاست .در
سرقبر آقا مقبره ميرزا ابوالقاسم امام جمعه تهران که در سال 1270ه.ق در تهران در
گذشت قرار داردکه پسرش حاج زينالعابدين امام جمعه ، براي پدرش مقبره مجللي درست
کرد که معروف به قبرستانآقا يا سر قبرآقا شد . بناي بقعه از آثاردوران ناصر الدين
شاه قاجار است . (بامداد ، 1347 : ج 1: 55 و ج 2 : 48)
گنبد نيلگون سرقبرآقا از فاصله بسيار دور در خيابان سيروس قابل تشخيص است به
تازگي زير نظر اداره اوقاف قرار گرفته و قرار است به موزه قرآن تبديل شود .
بدنه تجاري چسبيده به آن در خيابان صاحبجمع با اغتشاش بصري همراه است و کاربريهاي
کارگاهي و انبار از جهات ديگر آن را احاطه کرده اند ، بطوريکه تنها دسترسي به
سرقبرآقا از خيابان صاحبجمع است و عملاً هيچگونه ارتباط فيزيکي و يا بصري بين
سرقبرآقا و محله صابونپزخانه وجود ندارد . عناصر ديگري همچون کاروانسراي خانات و
هرندي و بازارچه هرندي نيز در کنار ميدان امينالسلطان
قرارگرفتهاند .
تصوير 7 : عکس هوايي سال 1381 - (سازمان نقشه برداري)
